در دنیای صنعتی امروز، تنها خرید و نصب یک مولد برق قدرتمند کافی نیست؛ بلکه ایمنی و پایداری عملکرد آن در گرو رعایت اصول مهندسی دقیق و استانداردهای حفاظتی است که یکی از مهم ترین آن ها، سیستم اتصال به زمین یا همان ارتینگ می باشد. اجرای صحیح و اصولی ارتینگ دیزل ژنراتور نه تنها تضمین کننده عملکرد بهینه دستگاه در شرایط بحرانی است، بلکه به عنوان یک سپر دفاعی قدرتمند در برابر خطرات جانی ناشی از برق گرفتگی و آسیب های پرهزینه به تجهیزات حساس الکترونیکی عمل می کند و نادیده گرفتن آن می تواند عواقب جبران ناپذیری به همراه داشته باشد.
بسیاری از کاربران و تکنسین های کم تجربه ممکن است تصور کنند که قرار دادن ژنراتور روی زمین یا اتصال بدنه آن به یک میله فلزی ساده، برای ایمنی کافی است، اما واقعیت بسیار پیچیده تر و فنی تر از این تصورات ابتدایی می باشد. سیستم ارتینگ باید بتواند در کسری از ثانیه، جریان های خطای احتمالی را به زمین منتقل کرده و ولتاژهای ناخواسته را مهار نماید تا از بروز حوادث فاجعه بار جلوگیری شود.
ارتینگ دیزل ژنراتور چیست و چرا ضروری است؟

ارتینگ دیزل ژنراتور به مجموعه ای از اقدامات مهندسی و تجهیزات فیزیکی اطلاق می شود که هدف اصلی آن ایجاد یک مسیر کم مقاومت برای عبور جریان های الکتریکی ناخواسته یا اضافی به سمت جرم کلی زمین است. در واقع، زمین به عنوان یک جسم رسانای عظیم با پتانسیل صفر در نظر گرفته می شود که می تواند هرگونه بار الکتریکی اضافی را بدون تغییر قابل توجه در ولتاژ خود جذب نماید. زمانی که ما از ارتینگ صحبت می کنیم، منظورمان اتصال نقطه خنثی (Neutral) ژنراتور و همچنین تمامی بخش های فلزی بدنه که در حالت عادی حامل جریان نیستند، به سیستم زمین است. این اتصال باعث می شود که در صورت بروز هرگونه اتصالی داخلی یا نشت جریان، الکتریسیته به جای عبور از بدن اپراتور یا آسیب رساندن به قطعات حساس، راهی امن به سوی زمین پیدا کند و بدین ترتیب مدار حفاظتی تکمیل گردد.
ضرورت اجرای سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور فراتر از یک توصیه ساده ایمنی است و به عنوان یک الزام بنیادین در تمامی استانداردهای بین المللی برق شناخته می شود. بدون وجود یک سیستم ارتینگ کارآمد، ولتاژهای شناور (Floating Voltages) می توانند در سیستم ایجاد شوند که منجر به نوسانات شدید و غیرقابل پیش بینی ولتاژ خروجی می گردند. این نوسانات برای تجهیزات مدرن که دارای بردهای الکترونیکی حساس هستند، بسیار مخرب بوده و می تواند باعث سوختن قطعات گران قیمت و توقف کامل خطوط تولید شود. بنابراین، ارتینگ نه تنها یک اقدام حفاظتی است، بلکه عاملی کلیدی در تثبیت ولتاژ و تضمین کیفیت توان خروجی ژنراتور محسوب می شود که پایداری عملیاتی را برای مصرف کننده به ارمغان می آورد.
یکی دیگر از دلایل حیاتی برای توجه ویژه به ارتینگ دیزل ژنراتور، مسئله حفاظت در برابر صاعقه و اضافه ولتاژهای گذرا است. دیزل ژنراتورها، به ویژه آن هایی که در فضای باز نصب می شوند، در معرض برخورد صاعقه یا القای امواج الکترومغناطیسی ناشی از آن قرار دارند. یک سیستم ارتینگ استاندارد و مهندسی شده، مسیری امن برای تخلیه انرژی عظیم صاعقه به زمین فراهم می کند و مانع از ورود این انرژی مخرب به سیم پیچی های ژنراتور و تابلوهای توزیع برق می گردد.
علاوه بر موارد ذکر شده، ارتینگ صحیح نقش بسزایی در عملکرد صحیح رله های حفاظتی و فیوزها ایفا می کند. سیستم های حفاظتی برای تشخیص خطا و قطع مدار در زمان بروز مشکل، نیاز به یک مسیر برگشت جریان به منبع دارند. اگر سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور به درستی اجرا نشده باشد یا مقاومت آن بیش از حد مجاز باشد، جریان خطا به اندازه کافی بالا نمی رود تا رله ها را فعال کند. در این شرایط خطرناک، با وجود بروز اتصالی، جریان برق قطع نمی شود و این امر می تواند منجر به آتش سوزی گسترده یا برق گرفتگی شدید شود. بنابراین، ارتینگ شرط لازم برای عملکرد صحیح سایر تجهیزات ایمنی در شبکه برق اضطراری است.
خطرات جدی عدم اتصال به زمین در ژنراتورها

عدم وجود یا نقص در سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور می تواند خطرات بسیار جدی و گاه جبران ناپذیری را برای نیروی انسانی و زیرساخت های فنی به همراه داشته باشد که مهم ترین آن ها خطر برق گرفتگی است. زمانی که عایق بندی داخلی ژنراتور به دلیل گرما، لرزش یا فرسودگی آسیب می بیند، ممکن است فاز حامل جریان با بدنه فلزی دستگاه تماس پیدا کند. در صورتی که بدنه ژنراتور به زمین متصل نباشد، ولتاژ خطرناکی روی بدنه ظاهر می شود و به محض تماس اپراتور یا هر فرد دیگری با دستگاه، بدن او به عنوان مسیر عبور جریان به زمین عمل می کند. این شوک الکتریکی می تواند منجر به سوختگی های شدید، ایست قلبی و در نهایت مرگ شود، موضوعی که اهمیت حیاتی ارتینگ را بیش از پیش نمایان می سازد.
خطر دیگری که در نبود سیستم ارتینگ مناسب، دیزل ژنراتور و تاسیسات پیرامونی را تهدید می کند، آتش سوزی ناشی از قوس الکتریکی و گرمای بیش از حد است. بدون مسیر تخلیه مناسب به زمین، جریان های نشتی می توانند در نقاطی با مقاومت بالا تجمع کرده و باعث ایجاد حرارت موضعی شدید شوند. این حرارت می تواند عایق سیم ها را ذوب کرده و مواد قابل اشتعال موجود در محیط، مانند سوخت دیزل یا روغن را مشتعل نماید. همچنین، در صورت بروز اتصال کوتاه، اگر سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور نتواند جریان خطا را به سرعت هدایت کند تا فیوزها بپرند، تداوم جریان بالا باعث ذوب شدن سیم پیچ ها و انفجار احتمالی ژنراتور خواهد شد.
آسیب به تجهیزات مصرف کننده نیز از پیامدهای مستقیم ضعف در سیستم ارتینگ است. بسیاری از دستگاه های الکترونیکی پیشرفته، سرورها و تجهیزات پزشکی برای عملکرد صحیح به یک مرجع ولتاژ صفر (زمین) نیاز دارند. نوسانات ولتاژ و نویزهای الکتریکی که در اثر عدم ارتینگ صحیح حذف نمی شوند، می توانند باعث اختلال در عملکرد منطقی این دستگاه ها، از دست رفتن داده ها و خرابی سخت افزاری گردند. این مسئله به ویژه در دیتاسنترها و بیمارستان ها که به دیزل ژنراتور متکی هستند، می تواند خسارات مالی هنگفتی ایجاد کند و اعتبار مجموعه را زیر سوال ببرد.
علاوه بر خطرات فیزیکی، عدم رعایت اصول ارتینگ دیزل ژنراتور می تواند تبعات حقوقی و قانونی سنگینی برای مالکان و پیمانکاران داشته باشد. در صورت بروز حادثه جانی یا مالی، اگر کارشناسان تشخیص دهند که سیستم ارتینگ مطابق با استانداردها نبوده است، بیمه ها از پرداخت خسارت خودداری کرده و مسئولیت کیفری حادثه مستقیماً متوجه مدیران مجموعه خواهد بود.
یکی دیگر از مشکلات فنی ناشی از نبود ارتینگ، دشواری در عیب یابی سیستم برق است. وقتی سیستم زمین نشده باشد (Floating Ground)، تشخیص محل دقیق خطای اتصال بدنه بسیار دشوار می شود، زیرا ولتاژها نسبت به زمین نامتعادل و متغیر هستند. این امر باعث می شود تکنسین ها ساعت ها وقت صرف پیدا کردن مشکل کنند و در این مدت، سیستم در وضعیت ناامن به کار خود ادامه دهد. وجود یک سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور اصولی باعث می شود که خطاهای زمین به سرعت شناسایی شده و با عملکرد صحیح رله های حفاظتی (مانند Earth Fault Relay)، بخش معیوب از مدار خارج گردد تا تعمیرات لازم با ایمنی کامل انجام پذیرد.
مزایای سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور برای حفاظت از تجهیزات و افراد

پیاده سازی یک سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور کارآمد و استاندارد، مزایای بی شماری را به همراه دارد که مهم ترین آن حفظ جان انسان هاست. با ایجاد مسیری با مقاومت بسیار پایین (معمولاً زیر ۲ اهم) به سمت زمین، سیستم ارتینگ تضمین می کند که در صورت بروز هرگونه نشتی جریان یا اتصال فاز به بدنه، ولتاژ تماس (Touch Voltage) در سطحی ایمن باقی بماند. این بدان معناست که حتی اگر شخصی در لحظه وقوع خطا دستش روی بدنه ژنراتور باشد، جریان برق ترجیح می دهد از مسیر سیم ارت که مقاومت کمتری دارد عبور کند و بدین ترتیب، جان فرد از خطر مرگ حتمی نجات می یابد. این سطح از حفاظت برای محیط های صنعتی که کارگران در نزدیکی ژنراتورهای بزرگ کار می کنند، حیاتی است.
مزیت برجسته دیگر، افزایش طول عمر مفید تجهیزات الکتریکی و خودِ ژنراتور است. سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور با تثبیت پتانسیل الکتریکی هادی های مدار نسبت به جرم زمین، از تنش های ولتاژی که می تواند عایق بندی دستگاه ها را فرسوده کند، می کاهد. زمانی که ولتاژهای گذرا ناشی از سوئیچینگ بار یا اختلالات شبکه رخ می دهد، سیستم زمین این اضافه ولتاژها را مهار کرده و از آسیب دیدن سیم پیچ های استاتور و روتور ژنراتور جلوگیری می نماید. این حفاظت پیشگیرانه باعث کاهش هزینه های تعمیر و نگهداری و افزایش بازدهی سرمایه گذاری در درازمدت می شود.
کاهش نویزهای الکتریکی و تداخلات الکترومغناطیسی (EMI) نیز از دیگر ثمرات اجرای صحیح ارتینگ است. در سیستم های مخابراتی، کنترلی و اتوماسیون صنعتی که در کنار دیزل ژنراتورها فعالیت می کنند، نویزهای فرکانس بالا می توانند عملکرد سیستم را مختل کنند. بدنه ارت شده ژنراتور و شیلد کابل ها که به درستی به سیستم زمین متصل شده باشند، مانند یک قفس فارادی عمل کرده و مانع از انتشار نویز به محیط اطراف می شوند. این ویژگی برای مراکزی که از سیستم های حساس PLC یا تجهیزات پزشکی دقیق استفاده می کنند، بسیار حائز اهمیت است.
تسهیل در عملکرد ادوات حفاظتی یکی دیگر از مزایای فنی ارتینگ دیزل ژنراتور محسوب می شود. فیوزها و کلیدهای اتوماتیک (Circuit Breakers) برای قطع مدار در زمان اتصالی، نیاز به عبور جریان زیادی دارند. اگر مسیر برگشت جریان (از طریق زمین) مقاومت بالایی داشته باشد، جریان اتصال کوتاه به اندازه کافی زیاد نخواهد شد تا این کلیدها را تحریک کند. سیستم ارتینگ مناسب با فراهم کردن مسیری کم مقاومت، باعث می شود که جریان خطا به سرعت بالا رفته و کلید حفاظتی در کسری از ثانیه عمل کند. این واکنش سریع، از گسترش خرابی به سایر بخش های شبکه برق جلوگیری می کند و محدوده خاموشی را به حداقل می رساند.
انواع روش های استاندارد اجرای ارت دیزل ژنراتور

برای اجرای ارتینگ پس از خرید دیزل ژنراتور، روش های متعددی وجود دارد که انتخاب هر کدام بستگی به شرایط جغرافیایی، نوع خاک، میزان مقاومت مورد نیاز و نوع ژنراتور دارد. یکی از رایج ترین و موثرترین روش ها، استفاده از الکترودهای میله ای (Rod Electrodes) است. در این روش، میله هایی از جنس مس یا فولاد با روکش مس (Copper Clad Steel) به طول های مختلف (معمولاً ۱.۵ تا ۳ متر) مستقیماً به داخل زمین کوbide می شوند. این روش به دلیل سادگی اجرا و هزینه نسبتاً پایین، در بسیاری از پروژه های کوچک و متوسط مورد استفاده قرار می گیرد. با این حال، در مناطقی که خاک خشک یا سنگلاخی است، کوبیدن میله دشوار بوده و ممکن است مقاومت مطلوب حاصل نشود، که در این صورت نیاز به استفاده از روش های جایگزین یا ترکیبی خواهد بود.
روش دیگر که برای کاهش مقاومت زمین در خاک های با مقاومت ویژه بالا کاربرد دارد، استفاده از سیستم چاه ارت با صفحه مسی (Plate Earthing) است. در این متد، چاله ای عمیق حفر می شود و یک صفحه مسی بزرگ به صورت عمودی در داخل آن قرار می گیرد. فضای اطراف صفحه با مواد کاهنده مقاومت زمین مانند بنتونیت یا ذغال و نمک پر می شود تا هدایت الکتریکی خاک بهبود یابد. این روش سطح تماس بسیار بیشتری را با خاک ایجاد می کند و برای ارتینگ دیزل ژنراتور در توان های بالا و مناطق صنعتی که نیاز به پایداری بسیار بالای سیستم ارت دارند، گزینه ای ایده آل محسوب می شود.
در پروژه های بزرگ و نیروگاهی، اغلب از سیستم شبکه مش (Mesh Earthing) یا ارتینگ شبکه ای استفاده می شود. در این روش، تسمه های مسی لخت در زیر سطح زمین به صورت شطرنجی در تمام محوطه سایت نصب می شوند و تمامی تجهیزات فلزی و ژنراتورها به این شبکه متصل می گردند. این سیستم بهترین عملکرد را در توزیع یکنواخت ولتاژ در سطح زمین دارد و خطر ولتاژ گام (Step Voltage) و ولتاژ تماس را به شدت کاهش می دهد. اجرای این سیستم هزینه بر است، اما برای تاسیسات حیاتی که امنیت در آن ها حرف اول را می زند، ضروری است.
یکی از مباحث تخصصی در ارتینگ دیزل ژنراتور، نحوه اتصال نقطه خنثی (Neutral) به زمین است که به سه روش کلی انجام می شود: زمین کردن صلب (Solidly Grounded)، زمین کردن با مقاومت (Resistance Grounded) و زمین کردن ایزوله (Ungrounded). در روش زمین کردن صلب که رایج ترین روش برای ژنراتورهای ولتاژ پایین است، نقطه نول مستقیماً به زمین وصل می شود. اما در ژنراتورهای ولتاژ متوسط و بالا، اغلب از یک مقاومت (NER – Neutral Earthing Resistor) در مسیر اتصال نول به زمین استفاده می شود تا جریان اتصال کوتاه محدود شده و از آسیب شدید به سیم پیچ های ژنراتور جلوگیری شود.
اهمیت رعایت استانداردهای ایمنی در ارتینگ ژنراتور

رعایت استانداردهای ملی و بین المللی در طراحی و اجرای سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور، تضمین کننده صحت عملکرد و ایمنی کل سیستم است. استانداردهایی نظیر NEC (National Electrical Code) در آمریکا و IEC (International Electrotechnical Commission) در اروپا و همچنین مقررات مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان ایران، چارچوب های دقیقی را برای نحوه اجرای ارتینگ مشخص کرده اند. این استانداردها جزئیاتی مانند حداقل قطر سیم ارت، نوع الکترودها، عمق دفن و حداکثر مقاومت مجاز سیستم زمین را تعیین می کنند. نادیده گرفتن این ضوابط نه تنها تخلف محسوب می شود، بلکه می تواند سیستم را در برابر حوادث آسیب پذیر نماید.
یکی از مهم ترین بخش های این استانداردها، مربوط به سایزینگ هادی اتصال زمین است. سیم یا کابل ارت باید توانایی تحمل حداکثر جریان اتصال کوتاه احتمالی را تا زمان قطع شدن فیوزها داشته باشد بدون اینکه ذوب شود یا بیش از حد گرم شود. اگر سیم ارتینگ دیزل ژنراتور ضعیف انتخاب شود، در لحظه وقوع اتصالی مثل فیوز عمل کرده و پاره می شود؛ در این حالت ارتباط با زمین قطع شده و بدنه ژنراتور برق دار باقی می ماند که بسیار خطرناک است. مهندسان گون آی دیزل با انجام محاسبات دقیق اتصال کوتاه، سایز مناسب هادی را برای هر پروژه به طور اختصاصی تعیین می کنند.
استانداردها همچنین بر هم پتانسیل سازی (Bonding) تاکید ویژه ای دارند. این بدان معناست که تمامی اجزای فلزی موجود در اتاق ژنراتور، شامل بدنه دیزل، تابلوهای برق، لوله های سوخت، داکت های هوا و اسکلت فلزی ساختمان باید به یک سیستم زمین واحد متصل شوند. این کار از ایجاد اختلاف پتانسیل بین تجهیزات مختلف جلوگیری می کند. اگر هم پتانسیل سازی به درستی انجام نشود، در زمان بروز صاعقه یا اتصالی، ممکن است بین دو دستگاه مجاور جرقه های جانبی (Side Flash) زده شود که منجر به آتش سوزی یا آسیب دیدن مدارات کنترلی می گردد.
رعایت استانداردها در خصوص جداسازی یا مشترک بودن سیستم ارت فشار ضعیف و فشار متوسط نیز بسیار حائز اهمیت است. در برخی موارد، استانداردها اجازه می دهند که سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور با ارت ساختمان مشترک باشد، اما در موارد خاص مانند سیستم های ابزار دقیق حساس، ممکن است نیاز به زمین ایزوله یا Clean Earth باشد (هرچند در نهایت همه باید در یک نقطه به هم متصل شوند تا هم پتانسیلی حفظ شود). درک صحیح این ظرایف استاندارد، مرز بین یک نصب مهندسی و یک نصب غیرحرفه ای را مشخص می کند.
نحوه تست و نگهداری دوره ای سیستم ارت ژنراتور

سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور برخلاف تصور بسیاری، یک سیستم نصب و فراموشی نیست و نیازمند پایش و نگهداری مداوم است. عوامل محیطی مانند تغییرات فصلی، رطوبت خاک، خوردگی شیمیایی الکترودها و شل شدن اتصالات مکانیکی می توانند به مرور زمان کارایی سیستم ارت را کاهش دهند. به همین دلیل، تدوین یک برنامه مدون برای تست و بازرسی دوره ای سیستم ارت، از اهمیت بالایی برخوردار است. بدون این بازرسی ها، ممکن است زمانی متوجه نقص سیستم شوید که کار از کار گذشته و حادثه ای رخ داده باشد. بنابراین، نگهداری پیشگیرانه کلید حفظ ایمنی در درازمدت است.
اولین و ساده ترین گام در نگهداری، بازرسی چشمی (Visual Inspection) اتصالات است. تکنسین ها باید به طور مرتب اتصالات کابل ارت به بدنه ژنراتور و شینه ارت اصلی را بررسی کنند تا از عدم وجود زنگ زدگی، سولفاته شدن یا شل بودن پیچ و مهره ها اطمینان حاصل نمایند. در محیط های مرطوب یا صنعتی خورنده، کابل های مسی ممکن است دچار اکسیداسیون شوند که باعث افزایش مقاومت در نقطه اتصال می گردد.
تست دقیق تر شامل اندازه گیری مقاومت الکتریکی سیستم زمین است که معمولاً باید حداقل سالی یک بار (و در مناطق با تغییرات جوی شدید هر ۶ ماه) انجام شود. روش استاندارد برای این کار، روش افت پتانسیل سه نقطه (3-Point Fall of Potential Method) است. در این روش، دستگاه ارت تستر (Megger) با استفاده از دو الکترود کمکی که در فواصل مشخصی از چاه ارت اصلی در زمین کوبیده می شوند، مقاومت دقیق چاه ارت را اندازه گیری می کند. اگر عدد به دست آمده از حد مجاز بالاتر رفته باشد، باید اقداماتی نظیر شارژ کردن چاه ارت با مواد کاهنده یا افزودن الکترودهای جدید انجام شود.
در برخی موارد که امکان کوبیدن الکترودهای کمکی وجود ندارد (مانند مناطق شهری با آسفالت و بتن)، می توان از روش اندازه گیری با کلمپ (Clamp-on Method) استفاده کرد. این روش سرعت بالایی دارد و نیاز به قطع سیستم ارتینگ دیزل ژنراتور ندارد، اما دقت آن در برخی شرایط خاص ممکن است کمتر از روش سه نقطه باشد. تکنسین های ماهر با شناخت محدودیت ها و مزایای هر روش، مناسب ترین تست را برای شرایط موجود انتخاب می کنند تا تصویری واقعی از وضعیت سیستم ارتینگ به دست آورند.
یکی دیگر از جنبه های نگهداری، بررسی وضعیت خاک اطراف الکترودهاست. در فصول گرم و خشک سال، رطوبت خاک کاهش می یابد و مقاومت زمین به شدت بالا می رود. سیستم های ارتینگ دیزل ژنراتور که مجهز به لوله های تزریق آب یا سیستم های آبیاری قطره ای هستند، باید در این فصول مورد توجه ویژه قرار گیرند تا رطوبت اطراف الکترود حفظ شود. همچنین در سیستم های شیمیایی، شارژ مجدد مواد الکترولیت و بنتونیت در فواصل زمانی چند ساله ضروری است. ثبت نتایج تست ها در یک لاگ بوک (Logbook) به مدیران تاسیسات کمک می کند تا روند تغییرات مقاومت زمین را در طول زمان پایش کرده و قبل از خرابی کامل سیستم، اقدامات اصلاحی را انجام دهند.
جمع بندی

در نهایت، باید اذعان داشت که ارتینگ دیزل ژنراتور یک آپشن لوکس یا اختیاری نیست، بلکه ستون فقرات ایمنی و عملکرد پایدار در هر سیستم تولید برق اضطراری محسوب می شود. این سیستم با ایجاد مسیری امن برای هدایت جریان های خطا، نه تنها از جان انسان ها در برابر خطرات مرگبار برق گرفتگی محافظت می کند، بلکه سپری مستحکم برای تجهیزات گران قیمت صنعتی و الکترونیکی در برابر نوسانات ولتاژ، صاعقه و اتصال کوتاه فراهم می آورد. نادیده گرفتن اهمیت این سیستم یا اجرای غیراصولی آن، ریسک های بزرگی را به سازمان تحمیل می کند که هزینه آن ها بسیار فراتر از هزینه اجرای یک سیستم ارتینگ استاندارد است.
انتخاب روش صحیح ارتینگ، رعایت دقیق استانداردهای ملی و بین المللی، و انجام تست ها و نگهداری های دوره ای، سه ضلع مثلث ایمنی در ژنراتورها هستند. پیچیدگی های فنی موجود در محاسبه مقاومت خاک، سایزینگ کابل ها و انتخاب نوع الکترودها، نیازمند دانش تخصصی و تجربه اجرایی است. گون آی دیزل با سال ها تجربه در زمینه تامین و راه اندازی دیزل ژنراتور، آماده است تا با ارائه مشاوره های تخصصی و خدمات فنی مهندسی، اطمینان حاصل کند که سیستم ارتینگ ژنراتور شما با بالاترین کیفیت و ایمنی پیاده سازی شده و همواره آماده بهره برداری در شرایط بحرانی می باشد.